Waterschapsverkiezingen

De waterschapsverkiezingen zijn Nederlandse verkiezingen voor het bestuur van de waterschappen.

Net als verkiezingen voor gemeente en Provinciale Staten worden de waterschapsverkiezingen om de vier jaar gehouden. De waterschapsverkiezingen zijn de enige Nederlandse verkiezingen waarbij op afstand gestemd wordt via de post. In enkele waterschappen is in 1999 geëxperimenteerd met stemmen per post, en in 2004 met stemmen via internet.

Geschiedenis

De vertegenwoordiging in het algemeen bestuur van een waterschap was van oudsher gebaseerd op de trits “belang-betaling-zeggenschap”.

Vanaf 1978 tot 1995 werd eenderde van de zetels ingenomen door hoofdingelanden (algemeen bestuurders) gekozen door eigenaren van ongebouwd onroerend goed; tevens eenderde werd ingenomen door hoofdingelanden gekozen door eigenaren gebouwd (huiseigenaren). De resterende hoofdingelanden werden gekozen door gemeenteraden en het bedrijfsleven (bedrijfsgebouwd).

Met de in 1995 ingevoerde Waterschapswet kregen de ingezetenen — de burgers — van elk waterschap voor het eerst direct stemrecht. In 1995 werden voor het eerst waterschapsverkiezingen “nieuwe stijl” gehouden. Onder meer in de Zuid-Hollandse waterschappen gebruikte men in dat jaar nog het indirecte systeem – verkiezing door afgevaardigden van de gemeenteraden. De verkiezingen van 2003 werden een jaar uitgesteld in verband met fusies van de waterschappen. In 2008 vonden voor het eerste landelijk waterschapsverkiezingen plaats.

Vertegenwoordiging

Naast de ingezetenen zijn in elk waterschapsbestuur de bedrijfs-, agrarische en natuurbelangen vertegenwoordigd via zogenaamde geborgde zetels, respectievelijk voor de categorieën bedrijfsgebouwd, onbebouwd en natuur. De bestuurders van deze categorieën worden gekozen via respectievelijk de Kamer van Koophandels, LTO en het Bosschap. De categorie gebouwd, die huiseigenaren vertegenwoordigde, is bij de verkiezingen van 2008 afgeschaft.

Tot 2004: personenstelsel

Tot en met de verkiezingen van 2004 stelden kandidaten zich op individuele basis verkiesbaar. Om op de kieslijst te komen, moest een quotum aan steunverklaringen (handtekeningen) gehaald worden binnen het gebied van het waterschap. Vervolgens werd voor de categorie ingezetenen en gebouwd gestemd door de ingezetenen respectievelijk huiseigenaren.

Vanaf 2008: Lijstenstelsel

Sinds de waterschapsverkiezingen 2008 worden de kieslijsten opgesteld door partijen. Sindsdien nemen zowel landelijke politieke partijen als speciaal opgerichte waterschapslijsten deel, een situatie die enigszins vergelijkbaar is met lokale lijsten bij Gemeenteraadsverkiezingen.

Toekomst

De Nederlandse Waterschapsverkiezingen gaan in de toekomst wellicht wederom op de schop. Vanwege de beperkte opkomst (23%) en het omslachtige systeem van stemmen per post denkt staatssecretaris (later demissionair minister) Tineke Huizinga van Verkeer en Waterstaat aan ofwel indirecte verkiezingen, dan wel de waterschapsverkiezingen gelijktijdig met die voor de gemeenten of de provincies te houden. Bij indirecte verkiezing worden de waterschapsbesturen gekozen door de gemeenteraden of door Provinciale Staten.